SERIES 2-05: การจัดการผู้ถือหุ้นและหุ้น

หลังจากจัดตั้ง Kabushiki Kaisha ในญี่ปุ่นแล้ว บริษัทต้องจัดการผู้ถือหุ้นและหุ้นภายใต้ Companies Act อย่างไร? ดังที่อธิบายไว้ก่อนหน้า ผู้ถือหุ้นมีสิทธิพื้นฐาน 3 ประการจากการถือหุ้น ได้แก่ (i) สิทธิออกเสียง (voting rights), (ii) สิทธิรับเงินปันผล (the right to receive dividends) และ (iii) สิทธิรับทรัพย์สินคงเหลือเมื่อเลิกกิจการ (the right to receive residual assets upon liquidation) (ดู SERIES 2-01: The Structure and Essential Legal Aspects of a Kabushiki Kaisha).

เพื่อให้ผู้ถือหุ้นสามารถใช้สิทธิเหล่านี้ได้ และเพื่อให้บริษัทบริหารจัดการหุ้นได้อย่างเหมาะสม Companies Act ได้กำหนดกติกาดังต่อไปนี้

１．ประเภทของหุ้นใน Kabushiki Kaisha ของญี่ปุ่น

Kabushiki Kaisha ต้องปฏิบัติต่อผู้ถือหุ้นอย่างเท่าเทียมตาม “เนื้อหา” และ “จำนวน” หุ้นที่ผู้ถือหุ้นถืออยู่ ขณะเดียวกัน หากกำหนดไว้ในข้อบังคับบริษัท (articles of incorporation) บริษัทสามารถออกหุ้นหลายประเภท (different classes of shares) โดยมีเงื่อนไขแตกต่างกันได้ เช่น ความแตกต่างด้านเงินปันผล การจัดสรรทรัพย์สินคงเหลือ ข้อจำกัดสิทธิออกเสียง และข้อจำกัดการโอนหุ้น ด้านล่างนี้เป็นภาพรวมของหุ้นประเภทที่พบได้บ่อยและเหตุผลที่ใช้


หุ้น	คำอธิบาย	วัตถุประสงค์
หุ้นบุริมสิทธิ (Preferred shares)	หุ้นที่ให้สิทธิผู้ถือได้รับเงินปันผลและ/หรือการจัดสรรทรัพย์สินคงเหลือก่อนหุ้นประเภทอื่น	• อาจออกเพื่อประกันผลตอบแทนของผู้ลงทุน • อาจออกเป็นหุ้นบุริมสิทธิที่ไม่มีสิทธิออกเสียง เพื่อให้ผู้ก่อตั้งยังคงควบคุมสิทธิออกเสียงได้
หุ้นรอสิทธิ (Deferred shares)	หุ้นที่ให้สิทธิผู้ถือได้รับเงินปันผลและ/หรือการจัดสรรทรัพย์สินคงเหลือ “ภายหลัง” หุ้นประเภทอื่น	มักออก เช่น ในกรณีที่บุคคลซึ่งมีความสัมพันธ์พิเศษกับบริษัทเข้าจองซื้อหุ้นในกระบวนการปรับโครงสร้างกิจการ
หุ้นไม่มีสิทธิออกเสียง (หรือจำกัดสิทธิออกเสียง) (Non-voting / restricted voting shares)	หุ้นที่จำกัดสิทธิออกเสียงในบางเรื่อง Kabushiki Kaisha สามารถออกหุ้นที่มีขอบเขตสิทธิออกเสียงต่างกันได้ เช่น หุ้นที่ไม่มีสิทธิออกเสียงเลย หรือหุ้นที่มีสิทธิออกเสียงเฉพาะเรื่องที่กำหนด	• อาจใช้ระดมทุนจากผู้ลงทุนภายนอกโดยไม่ให้สิทธิออกเสียง • อาจออกเพื่อช่วยให้ผู้ก่อตั้งคงการควบคุมได้
หุ้นที่มีข้อจำกัดการโอน (Shares with transfer restrictions)	บริษัทอาจออกหุ้นที่กำหนดให้ต้องได้รับอนุมัติจากบริษัทก่อนที่ผู้รับโอนจะได้หุ้นโดยการโอน บริษัทที่ข้อบังคับบริษัทกำหนดให้ต้องขออนุมัติลักษณะนี้ เรียกว่า Private Company / Company with Restrictions on Transfer of Shares (Jouto seigen kaisha) และบริษัทญี่ปุ่นขนาดเล็กและกลางจำนวนมากอยู่ในประเภทนี้	ออกเพื่อรักษาเสถียรภาพของฐานผู้ถือหุ้น

２．พื้นฐานของการเพิ่มทุนและการออกหุ้นใหม่

เมื่อธุรกิจเติบโต บริษัทอาจจำเป็นต้องระดมทุนเพิ่มเติม ขั้นตอนพื้นฐานในการเพิ่มทุนโดยการออกหุ้นใหม่มีดังต่อไปนี้


ขั้นตอน	คำอธิบาย
ขั้นตอนการออกหุ้นใหม่	ในบริษัทมหาชน (บริษัทที่ไม่มีข้อจำกัดการโอนหุ้นที่ออกทั้งหมดหรือบางส่วน) โดยหลักแล้ว การออกหุ้นใหม่สามารถได้รับอนุมัติโดยมติของคณะกรรมการบริษัท ในบริษัทไม่มหาชน/บริษัทปิด (บริษัทที่จำกัดการโอนหุ้นที่ออกทั้งหมด) จำเป็นต้องมีมติพิเศษของที่ประชุมผู้ถือหุ้น (ต้องได้เสียงข้างมากสองในสาม) เพื่อคุ้มครองสิทธิของผู้ถือหุ้นเดิมในการรักษาสัดส่วนการถือหุ้นของตน

３．ประเด็นเชิงปฏิบัติเมื่อผู้ลงทุนต่างชาติได้มาซึ่งหุ้น

แม้ผู้ลงทุนจะได้มาซึ่งหุ้นของบริษัทญี่ปุ่น ผู้ได้มาไม่สามารถอ้างสถานะผู้ถือหุ้นต่อบริษัทได้โดยอัตโนมัติ ผู้ได้มาต้องร้องขอให้บริษัทบันทึกชื่อผู้ได้มาเป็นผู้ถือหุ้นในทะเบียนผู้ถือหุ้น (Kabunushi meibo) ขั้นตอนจะแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับว่าหุ้นมีข้อจำกัดการโอนหรือไม่ ดังที่สรุปไว้ด้านล่าง


ประเภทของหุ้น	ขั้นตอน
กรณีหุ้นไม่มีข้อจำกัดการโอน	(1) ได้มาซึ่งหุ้น ได้มาซึ่งหุ้นโดยการซื้อขาย การให้โดยเสน่หา การรับมรดก หรือวิธีอื่นที่คล้ายกัน (2) คำขอเปลี่ยนแปลงการบันทึก ผู้โอนและผู้รับโอนร่วมกันร้องขอให้บริษัทปรับปรุงทะเบียนผู้ถือหุ้น (Kabunushi meibo) (3) บริษัทปรับปรุงทะเบียนผู้ถือหุ้น (Kabunushi meibo)
กรณีหุ้นมีข้อจำกัดการโอน	(1) และ (2): เช่นเดียวกับข้างต้น (3) บริษัทอนุมัติหรือไม่อนุมัติการโอน โดยหลักแล้ว บริษัทจะแจ้งผลภายใน 2 สัปดาห์ หากไม่แจ้ง ถือว่าอนุมัติการโอน (4) บริษัทปรับปรุงทะเบียนผู้ถือหุ้น (Kabunushi meibo) หากไม่อนุมัติ: กระบวนการจะเปลี่ยนไปเป็นขั้นตอน buyout โดยบริษัทหรือบุคคลที่บริษัทกำหนดจะซื้อหุ้นดังกล่าว

นอกจากนี้ เมื่อได้มาซึ่งหุ้นในบริษัทญี่ปุ่น ยังควรระวังประเด็นต่อไปนี้:

หลักการไม่ออกใบหุ้น (Kabuken fu hakkou): ภายใต้กฎหมายญี่ปุ่นปัจจุบัน โดยหลักแล้วบริษัทจะไม่ออกใบหุ้น เว้นแต่ข้อบังคับบริษัทจะกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ในทางปฏิบัติ การออกใบหุ้นพบได้ยากมาก
ลักษณะไม่เปิดเผยต่อสาธารณะของข้อมูลผู้ถือหุ้น: โดยหลักแล้ว ข้อมูลว่าใครเป็นผู้ถือหุ้นจะไม่ปรากฏในทะเบียนการค้า หรือข้อบังคับบริษัท และทะเบียนผู้ถือหุ้น (Kabunushi meibo) ก็ไม่เปิดเผยต่อสาธารณะด้วย ดังนั้น ในทางปฏิบัติ บุคคลภายนอกมักตรวจสอบข้อมูลผู้ถือหุ้นของบริษัทญี่ปุ่นได้ยากมาก
การแจ้งตาม Foreign Exchange and Foreign Trade Act: เมื่อผู้ลงทุนต่างชาติได้มาซึ่งหุ้นในบริษัทญี่ปุ่น อาจต้องมีการแจ้งตาม Foreign Exchange and Foreign Trade Act (ดู SERIES 1-02: Process and Schedule Up to Company Incorporation).

４．สรุป

ภายใต้ Companies Act บริษัทสามารถออกหุ้นได้หลายประเภทตามความจำเป็น อย่างไรก็ดี ในทางปฏิบัติ บริษัทญี่ปุ่นขนาดเล็กและกลางจำนวนมาก มักออกหุ้นที่มีข้อจำกัดการโอน เพื่อคุ้มครองสัดส่วนการถือหุ้นของผู้ถือหุ้นเดิมและรักษาฐานผู้ถือหุ้นให้มีเสถียรภาพ ด้วยเหตุนี้ ขั้นตอนการออกหุ้นใหม่และการปรับปรุงทะเบียนผู้ถือหุ้นอาจอยู่ภายใต้กติกาที่แตกต่างจากบริษัทมหาชน (Public Company: Koukai kaisha) นอกจากนี้ ยังควรเข้าใจลักษณะเฉพาะของญี่ปุ่น เช่น หลักการทั่วไปที่ข้อมูลผู้ถือหุ้นไม่เปิดเผยต่อสาธารณะ

สายด่วนบริการภาษาไทย

TEL：+81-70-4753-3190/ +66-88-919-2266

LINE　　

แนะนำทนาย

เรียวตะ โยชิทากิ

สาขาที่เชี่ยวชาญ

คุณโยชิทากิเชี่ยวชาญด้านกฎระเบียบฟินเทค (Fintech), การควบรวมและซื้อกิจการระหว่างประเทศ (cross-border M&A) และกิจการด้านกฎหมายของสตาร์ทอัพ โดยมีความสามารถโดดเด่นในการสนับสนุนการขยายธุรกิจไปทั่วโลกของบริษัทที่กำลังเติบโต คุณโยชิทากิเริ่มต้นอาชีพในตำแหน่งที่ปรึกษากฎหมายภายในองค์กรที่ธนาคารรายใหญ่แห่งหนึ่งของญี่ปุ่น โดยรับผิดชอบด้านการปฏิบัติตามกฎระเบียบทางการเงิน และในระหว่างที่ได้รับมอบหมายให้ไปประจำที่สถาบันการเงินในประเทศไทย ก็ได้มีส่วนร่วมในการส่งเสริมโครงการความร่วมมือระหว่างประเทศสำหรับระบบการชำระเงินด้วยคิวอาร์โค้ด หลังจากนั้น คุณโยชิทากิได้ทำงานที่สำนักงานในประเทศไทยแห่งหนึ่งซึ่งเป็นสำนักงานกฎหมายชั้นนำที่ใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยรับผิดชอบคดีความระหว่างประเทศที่หลากหลายสำหรับลูกค้าชาวญี่ปุ่น เช่น ปัญหาด้านแรงงาน, การควบรวมและซื้อกิจการ และการระงับข้อพิพาท โดยทำงานร่วมกับทีมงานจากหลากหลายเชื้อชาติ และมีผลงานเป็นที่ยอมรับในการเชื่อมช่องว่างทางวัฒนธรรมและกฎหมายระหว่างประเทศ ปัจจุบัน คุณโยชิทากิมุ่งเน้นการสนับสนุนสตาร์ทอัพ (โดยเฉพาะที่เกี่ยวข้องกับฟินเทค) ในการพัฒนาและดำเนินกลยุทธ์ทางกฎหมายที่ครอบคลุมทั้งในญี่ปุ่นและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ อีกทั้งยังได้สร้างโครงสร้างพื้นฐานทางกฎหมายสำหรับการระดมทุนและการขยายธุรกิจระหว่างประเทศให้กับบริษัทเกิดใหม่หลายแห่ง จนได้รับความไว้วางใจในฐานะ “พันธมิตรที่นำเสนอแนวทางแก้ไขปัญหาที่ใช้งานได้จริงและมุ่งเน้นทางธุรกิจ”

ประวัติการศึกษาและประสบการณ์การทำงาน

2011. 3	จบการศึกษาจากมหาวิทยาลัยเคโอ (นิติศาสตรบัณฑิต)
2013. 3	จบการศึกษาจากมหาวิทยาลัยโตเกียว (นิติศาสตรมหาบัณฑิต)
2014.11	ผ่านการอบรมจากสถาบันวิจัยและอบรมกฎหมายแห่งศาลฎีกาญี่ปุ่น
2015. 1 ～ 2020. 8	ธนาคารเอ็มยูเอฟจี จำกัด (ที่ปรึกษากฎหมายภายในองค์กร)
2020. 8 ～ 2021. 9	Rajah & Tann Asia (สำนักงานประเทศไทย)
2022.10 ～ 2025. 9	ประกอบวิชาชีพในกรุงเทพฯ ประเทศไทย (บริษัทสตาร์ทอัพ)
2025. 10	เข้าร่วมสำนักงานกฎหมาย AZ MORE International

　AZ MORE สำนักงานกฎหมายระหว่างประเทศ